Góra

Dieta po operacji – co jeść, aby skrócić czas powrotu do zdrowia?

Dieta po operacji ma bardzo duże znaczenie w powrocie do pełni sił. Nieodpowiedni stan odżywienia przed i po operacji może znacznie wydłużyć okres rekonwalescencji i zwiększyć ryzyko powikłań pooperacyjnych. W trakcie operacji zostaje naruszona ciągłość tkanek naszego organizmu. W odpowiedzi na uszkodzenia powstaje stan zapalny, który mobilizuje do odbudowy uszkodzonych struktur. I tu zaczyna się kluczowa rola żywienia, ponieważ to z niego czerpiemy główny budulec do naprawy tkanek i narządów. Jak skrócić czas powrotu do zdrowia?

dieta po operacji

NIEDOŻYWIENIE A OPERACJA

Żywienie gra kluczową rolę nie tylko po operacji, ale również (a może przede wszystkim) przed. Odpowiedni stan odżywienia przed zabiegiem znacznie zmniejsza ryzyko powikłań pooperacyjnych i skraca czas rekonwalescencji. Zły stan odżywienia pacjenta bardzo często stanowi wskazanie do przesunięcia operacji w czasie celem zastosowania 10-14 dniowej kuracji żywieniowej.

W teorii, każdy pacjent przyjęty do szpitala powinien być poddany badaniu oceniającemu ryzyko niedożywienia. W praktyce bywa z tym różnie. Dlatego jeśli wiemy że w najbliższym czasie czeka nas zabieg operacyjny, powinniśmy zadbać o swój stan odżywienia.

Przede wszystkim, na co najmniej miesiąc przed operacją, powinniśmy wstrzymać się od nadmiernej redukcji masy ciała (chyba, że obniżenie masy ciała jest warunkiem postawionym przez lekarza), wprowadzić do diety co najmniej 3 porcje warzyw i co najmniej dwie porcje owoców dziennie oraz dostosować kaloryczność diety do naszych potrzeb (Zobacz także: Jak obliczyć zapotrzebowanie na kalorie i makroskładniki?). Powinniśmy zadbać o to, aby nasza dieta obfitowała w produkty nieprzetworzone i bogate w składniki odżywcze.

BEZPOŚREDNIO PO ZABIEGU

Według zaleceń ESPEN, żywienie doustne u pacjenta powinno wprowadzić się tak szybko, jak to możliwe. W praktyce zależy to od wielu czynników takich, jak rozległość i miejsce operacji, rodzaj znieczulenia oraz ewentualne komplikacje. W wielu przypadkach żywienie doustne można włączyć już w 2 dobie po operacji. Nie dotyczy to jednak zabiegów wykonywanych na przewodzie pokarmowym. W tym przypadku – w zależności od części przewodu pokarmowego, wprowadza się specjalne żywienie do- lub pozajelitowe.

dieta po operacji

Wracając jednak do pozostałych operacji takich, jak np. operacje ginekologiczne, w pierwszej dobie po zabiegu pacjent otrzymuje jedynie glukozę dożylnie. W zależności od stanu pacjenta w 2 lub 3 dobie po operacji rozpoczyna się żywienie doustne.  Najczęściej pierwszym posiłkiem po operacji jest kleik oraz sucharki pszenne. Pozwalają one na „ponowne uruchomienie” przewodu pokarmowego i zapobiegają ewentualnym powikłaniom ze strony przewodu pokarmowego. Swoją drogą, po trzech dniach bez jedzenia, ten zestaw smakuje jak najlepszy obiad świata 🙂

DIETA PO OPERACJI

Sucharki i kleik nie zawierają jednak zbyt dużych wartości odżywczych, dlatego w kolejnych krokach wprowadza się dietę pooperacyjną, a następnie dietę lekkostrawną.

Dieta pooperacyjna charakteryzuje się niską zawartością błonnika, brakiem produktów ciężkostrawnych i wzdymających oraz charakterystyczną strukturą dań. Około 3-5 dni po operacji powinniśmy zjadać pokarmy głównie w formie gotowanej, przetartej lub kleikowej. W diecie pooperacyjnej nie powinno być: produktów wysokoprzetwrzonych, surowych warzyw i owoców, produktów z pełnego ziarna, nasion roślin strączkowych, tłustych i przetworzonych mięs.

Dieta pooperacyjna w pierwszych dniach powinna dostarczać od 120 do 150% całkowitego zapotrzebowania energetycznego w zależności od rozległości i skomplikowania operacji.

Składnikami, które odgrywają szczególną rolę w regeneracji są:
– pełnowartościowe białko,
– kwasy Omega 3,
– cynk,
– witamina C,
– witamina A,
– witamina E,
– witamina K,
– witamina B 12,
– antyoksydanty,
– żelazo,

Dieta lekkostrawna jest rozszerzeniem diety pooperacyjnej, którą należy wprowadzić ok. 5-6 doby po zabiegu. Na diecie lekkostrawnej można stopniowo rozszerzać gamę produktów. Na diecie lekkostrawnej wciąż należy jednak unikać potraw smażonych, wysokoprzetworzonych, słodyczy oraz zbyt dużej ilości surowych warzyw i owoców.

NAJWAŻNIEJSZE SKŁADNIKI ODŻYWCZE PO OPERACJI

Pełnowartościowe białko jest niezbędnym budulcem gojących się ran. Białko najlepiej łączyć w jednym posiłku z węglowodanami, ponieważ wydzielająca się pod ich wpływem insulina, dodatkowo stymuluje odbudowę białek mięśniowych. Minimalna podaż białka po operacji powinna wynosić 1,2 g/kg masy ciała. Najlepszym źródłami białka w tym okresie będą: chude mięso i ryby, jaja i chudy nabiał (chyba, że po spożyciu laktozy występują problemy żołądkowo-jelitowe). Dozwoloną obróbką termiczną do ich przygotowania jest gotowanie, pieczenie lub duszenie (bez obsmażania). W tym okresie warto co najmniej dwa razy w tygodniu włączyć do diety ryby, które dodatkowo będą źródłem kwasów Omega 3 działających przeciwzapalnie. 

Polecanymi źródłami węglowodanów po operacji są: jasne pieczywo, drobne kasze, ryż, ziemniaki, owoce poddane obróbce termicznej oraz chudy nabiał. Należy jednak zachować ostrożność w przypadku dużej ilości owoców i produktów mlecznych, ponieważ fruktoza i laktoza (cukry występujące w tych produktach) mogą wywoływać problemy żołądkowo-jelitowe.

Głównym źródłem witamin oraz składników mineralnych powinny być warzywa i owoce. Nie powinniśmy jednak spożywać ich w postaci surowej. Warzywa można podać w postaci gotowanej, pieczonej lub zmiksowanej (po obróbce termicznej) do zupy krem lub sosu. Praktycznymi formami posiłków będą warzywne zapiekanki lub warzywne dania jednogarnkowe z mięsem i ziemniakami, warzywne pasty kanapkowe lub sałatki z gotowanych warzyw.

Witaminy A, E i K to niezwykle ważne witaminy rozpuszczalne w tłuszczach. Pierwsze dwie stanowią ważny element regeneracji uszkodzonych tkanek, natomiast witamina K jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania układu krzepnięcia. Do ich prawidłowego wchłaniania niezbędny jest tłuszcz, dlatego potrawy pooperacyjne należy wzbogacać dodatkiem oliwy z oliwek lub oleju rzepakowego. Dotyczy to zwłaszcza witaminy K, ponieważ w przeciwieństwie do witamin A i E jej głównym źródłem są rośliny.

Problematycznym składnikiem po operacji jest żelazo, ponieważ jego głównym źródłem jest czerwone mięso, które nie jest produktem polecanym po operacji. W celu jego uzupełnienia w pierwszych dniach należy sięgać po źródła roślinne. Szpinak, buraki lub jarmuż należy dodatkowo łączyć ze źródłem witaminy C (np. sok z cytryny, pieczona papryka), która zwiększa wchłanianie żelaza niehemowego.

Niezwykle istotne w okresie pooperacyjnym jest również odpowiednie spożycie płynów. Powinno być to co najmniej 2 l wody lub słabej herbaty. W przypadku dużej utraty krwi ilość ta może sięgać nawet 3 l płynów. Niedostateczna ilość płynów może spowodować wzrost temperatury ciała i napady gorąca, których miałam (nie)przyjemność doświadczyć na własnej skórze.

CZY DIETA SZPITALNA NAM WYSTARCZY?

Zdjęcie pochodzi ze strony: https://www.facebook.com/szpitalnyposilek/

Oczywiście wiele zależy od składu takiej diety, jednak w większości przypadków odpowiedź brzmi: nie. Problem ze szpitalną dietą jest taki, że głównym kryterium doboru składników są finanse, a nie zawartość składników odżywczych. Pooperacyjne śniadania i kolacje w większości więc składają się z kanapek z szynką lub nabiałem, a na obiad otrzymujemy minimalną ilość warzyw. Pory posiłków również nie sprzyjają sprawnej regeneracji, ponieważ są one wydawane tylko do godziny 17.

W tym przypadku nieoceniona okaże się pomoc rodziny, która może przygotować dla nas specjalne posiłki. W przypadku braku takiej możliwości, można jeszcze wspomóc się nutridrinkamiSą to produkty specjalnego przeznaczenia żywieniowego dla osób po operacji, chorych onkologicznych lub osób niedożywionych. Ich plusem jest to, że w swoim składzie zawierają wszystkie wymienione przeze mnie witaminy i składniki mineralne w małej objętości (200 ml), a przy tym nie dostarczają błonnika. Ich minusem z pewnością jest cena (ok 8 zł za opakowanie) zwłaszcza, że ich sugerowana dawka wynosi od 1 do 3 butelek dziennie.

PODSUMOWANIE

Głównym celem żywienia po operacji jest przyspieszenie procesów regeneracji uszkodzonych tkanek. Dieta po operacji powinna charakteryzować się wysoką wartością odżywczą, niskim stopniem przetworzenia i lekkostrawnością. Zadbanie o odpowiednią wartość odżywczą diety może przyczynić się do szybszej rekonwalescencji i skrócenia czasu hospitalizacji.

Tekst powstał na podstawie:
1. Wytycznych ESPEN dla żywienia po operacji: http://www.espen.org/files/ESPEN-guideline_Clinical-nutrition-in-surgery.pdf 
2. Protokołu okołooperacyknego ERAS: https://med.virginia.edu/ginutrition/wp-content/uploads/sites/199/2014/06/Parrish-April-2016.pdf

 

Magdalena Hajkiewicz

Dietetyk i trener personalny. Na co dzień zajmuje się układaniem planów żywieniowych, pracą w cateringu dietetycznym oraz równaniem z ziemią popularnych mitów żywieniowych.

Brak komentarzy

Zostaw Komentarz

Cześć! Jeśli masz pytania, śmiało napisz tutaj. Postaram odpisać się tak szybko, jak się da :)